What Is the Difference Between Autism and ADHD? Similarities, Differences, and
Co-Occurrence
اوتیسم و اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) هر دو از اختلالات عصب‌رشدی هستند، اما به یک شکل بروز نمی‌کنند. با این حال، بعضی نشانه‌های آنها مانند دشواری در تمرکز، مشکلات ارتباطی، بی‌قراری یا چالش در روابط اجتماعی می‌تواند شبیه به هم باشد. همین هم‌پوشانی گاهی باعث می‌شود تشخیص یکی از این اختلالات با دیگری اشتباه گرفته شود یا برخی علائم نادیده بمانند. از طرف دیگر، امکان ابتلای هم‌زمان به اوتیسم و ADHD وجود دارد. در واقع، پژوهش‌ها نشان می‌دهند هم‌زمانی این دو اختلال چندان نادر نیست و در ارزیابی افراد مبتلا به اوتیسم، بررسی ADHD نیز اهمیت دارد. بنابراین شناخت تفاوت‌ها و شباهت‌های اوتیسم و ADHD می‌تواند به والدین کمک کند تا در صورت مشاهده نشانه‌های نگران‌کننده، ارزیابی دقیق‌تری دریافت کنند.
با ما همراه باشید، من لونا هستم؛ همراه شما در مسیر آگاهی.
اوتیسم و ADHD چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟
مهم‌ترین تفاوت اوتیسم و ADHD در حیطه اصلی مشکلات آنهاست.
در اوتیسم، مشکلات پایدار در ارتباط و تعامل اجتماعی همراه با الگوهای محدود و تکراری رفتار، علایق یا فعالیت‌ها از ویژگی‌های اصلی اختلال هستند. ممکن است فرد در درک نشانه‌های اجتماعی، برقراری ارتباط متناسب با موقعیت، انعطاف‌پذیری یا تحمل تغییرات مشکل داشته باشد.
در ADHD، مشکلات اصلی بیشتر در زمینه بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری دیده می‌شوند. برای مثال، فرد ممکن است به‌راحتی حواسش پرت شود، وسایلش را گم کند، در انتظار نوبت مشکل داشته باشد یا بدون فکر عمل کند.
بنابراین، اگرچه ممکن است یک کودک مبتلا به ADHD در تعاملات اجتماعی دچار مشکل شود، علت آن لزوماً همان علت مشکلات اجتماعی در اوتیسم نیست.
شباهت‌های اوتیسم و ADHD چیست؟
با وجود تفاوت‌های اساسی، اوتیسم و ADHD در برخی ویژگی‌ها با یکدیگر هم‌پوشانی دارند.
برای مثال، هر دو اختلال می‌توانند با مشکلاتی در عملکرد اجتماعی، مدرسه و زندگی روزمره همراه باشند. یک کودک مبتلا به ADHD ممکن است به دلیل تکانشگری، صحبت دیگران را قطع کند یا نتواند نوبت خود را رعایت کند. کودک مبتلا به اوتیسم نیز ممکن است در رعایت قواعد اجتماعی یا درک نشانه‌های ارتباطی مشکل داشته باشد؛ اما دلیل این رفتار می‌تواند متفاوت باشد. همچنین مشکلات توجه در هر دو گروه ممکن است دیده شود. در ADHD، بی‌توجهی یکی از علائم اصلی اختلال است؛ در اوتیسم نیز برخی افراد ممکن است در تنظیم توجه یا جابه‌جایی توجه بین فعالیت‌ها با دشواری مواجه شوند. این شباهت‌ها نشان می‌دهند که مشاهده یک علامت به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
به همین دلیل، ارزیابی باید الگوی کلی رفتار، سابقه رشدی و عملکرد فرد در موقعیت‌های مختلف را بررسی کند. NICE نیز در ارزیابی اوتیسم بر بررسی تشخیص افتراقی و شرایط هم‌زمان، از جمله ADHD، تأکید دارد.
چگونه اوتیسم را از ADHD تشخیص دهیم؟
یکی از تفاوت‌های مهم، ماهیت مشکلات اجتماعی است.
در ADHD، کودک ممکن است دوست داشته باشد با دیگران ارتباط برقرار کند اما به دلیل بی‌توجهی، تکانشگری یا دشواری در کنترل رفتار، در حفظ تعامل اجتماعی مشکل داشته باشد. برای مثال، ممکن است وسط صحبت دیگران بپرد یا به دلیل حواس‌پرتی نتواند گفت‌وگو را دنبال کند.
در اوتیسم، مشکلات اجتماعی بیشتر به تفاوت در ارتباط اجتماعی و درک و استفاده از نشانه‌های اجتماعی مربوط می‌شود. ممکن است فرد در برقراری تعامل رفت‌وبرگشتی، درک برخی نشانه‌های غیرکلامی یا سازگار کردن رفتار خود با موقعیت اجتماعی مشکل داشته باشد. وجود رفتارها و علایق محدود یا تکراری نیز بخش مهمی از تشخیص اوتیسم است.
بنابراین نمی‌توان گفت «کودکی که با دیگران مشکل دارد، اوتیسم دارد» یا «کودکی که تمرکز ندارد، ADHD دارد». این نشانه‌ها باید در چارچوب کل الگوی رشدی فرد بررسی شوند.
آیا ممکن است کودک هم‌زمان اوتیسم و ADHD داشته باشد؟
بله. ابتلای هم‌زمان به اوتیسم و ADHD کاملاً امکان‌پذیر است. در گذشته، تشخیص هم‌زمان این دو اختلال در نظام‌های تشخیصی محدودیت‌هایی داشت؛ اما در DSM-5 امکان تشخیص هم‌زمان آنها به رسمیت شناخته شد. امروزه نیز راهنماهای بالینی بر بررسی ADHD در افراد مبتلا به اوتیسم تأکید دارند.
مطالعات مختلف، میزان متفاوتی از هم‌زمانی این دو اختلال را گزارش کرده‌اند؛ زیرا میزان شیوع به نوع نمونه، روش تشخیص و جمعیت مورد بررسی بستگی دارد. برای نمونه، یک مطالعه جمعیتی در سال ۲۰۲۴ نشان داد که ADHD در حدود ۳۲.۸ درصد از کودکان مبتلا به اوتیسم در نمونه مورد بررسی وجود داشت. در یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل نیز ADHD یکی از شایع‌ترین شرایط همراه در افراد مبتلا به اوتیسم گزارش شده است.
بنابراین بهتر است به جای تکیه بر یک عدد ثابت، بر این نکته تأکید کنیم که هم‌زمانی اوتیسم و ADHD شایع و از نظر بالینی مهم است.
وقتی اوتیسم و ADHD هم‌زمان باشند چه اتفاقی می‌افتد؟
وقتی هر دو اختلال در یک فرد وجود داشته باشند، ممکن است چالش‌های او پیچیده‌تر شوند. برای مثال، فرد ممکن است هم در ارتباط اجتماعی و انعطاف‌پذیری مشکل داشته باشد و هم در حفظ توجه، کنترل تکانه یا سازمان‌دهی فعالیت‌ها با دشواری مواجه شود. در محیط مدرسه، این ترکیب می‌تواند به شکل مشکلاتی در پیروی از برنامه، انجام تکالیف، تعامل با همسالان و سازگاری با تغییرات ظاهر شود.
همچنین ممکن است تشخیص هر دو اختلال در ابتدا دشوار باشد؛ زیرا برخی علائم یک اختلال می‌توانند ظاهر علائم اختلال دیگر را تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل، NICE توصیه می‌کند در ارزیابی اوتیسم، شرایط هم‌زمان از جمله ADHD نیز به‌صورت نظام‌مند بررسی شوند.
نکته مهم این است که وجود یک تشخیص نباید باعث شود متخصص از بررسی تشخیص دیگر صرف‌نظر کند.
تشخیص اوتیسم و ADHD چگونه انجام می‌شود؟
هیچ آزمایش خون یا آزمایش واحدی برای تشخیص اوتیسم یا ADHD وجود ندارد. تشخیص هر دو اختلال بر اساس ارزیابی جامع انجام می‌شود.
در ADHD، متخصص سابقه رشدی و روان‌پزشکی، علائم در محیط‌های مختلف و میزان تأثیر آنها بر عملکرد فرد را بررسی می‌کند. مقیاس‌های ارزیابی می‌توانند به جمع‌آوری اطلاعات کمک کنند، اما به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیستند.
در ارزیابی اوتیسم نیز سابقه رشد، رفتار و ارتباط اجتماعی، تعامل با کودک و وجود رفتارها یا علایق محدود و تکراری بررسی می‌شود. NICE تأکید می‌کند که نباید تنها به یک ابزار تشخیصی اوتیسم تکیه کرد.
به همین دلیل، در کودکی که نشانه‌های هر دو اختلال را دارد، ارزیابی افتراقی و بررسی هم‌زمان هر دو اختلال اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
درپایان:
اوتیسم و ADHD دو اختلال عصب‌رشدی متفاوت هستند، اما می‌توانند در برخی علائم با یکدیگر هم‌پوشانی داشته باشند. در ADHD، بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری محور اصلی علائم هستند؛ در حالی که در اوتیسم، تفاوت‌های پایدار در ارتباط و تعامل اجتماعی و وجود الگوهای محدود و تکراری رفتار یا علایق اهمیت اساسی دارند. در عین حال، یک فرد می‌تواند هم‌زمان به اوتیسم و ADHD مبتلا باشد. به همین دلیل، مشاهده یک یا چند علامت به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست و ارزیابی جامع توسط متخصص اهمیت دارد.
اگر درباره رفتار، توجه، ارتباط اجتماعی یا رشد کودک خود نگرانی دارید، کارشناسان ما آماده‌اند تا با ارائه خدمات تخصصی روان‌شناختی، در مسیر ارزیابی و شناخت دقیق‌تر شرایط همراه شما باشند. برای دریافت مشاوره با ما در تماس باشید. 🌱
منابع:
Canals, J., Morales-Hidalgo, P., Voltas, N., & Hernández-Martínez, C. (2024). Prevalence of comorbidity of autism and ADHD and associated characteristics in school population: EPINED study. Autism Research, 17(6), 1276–1286.
Micai, M., Fatta, L. M., Gila, L., et al. (2023). Prevalence of co-occurring conditions in children and adults with autism spectrum disorder: A systematic review and meta-analysis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 155, 105436.
National Institute for Health and Care Excellence. (2017). Autism spectrum disorder in under 19s: Recognition, referral and diagnosis (CG128).
Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Diagnosing ADHD.