How Does ADHD Differ Between Girls and Boys? How Does It Present?
اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) یک اختلال عصب‌رشدی است که می‌تواند هم در دختران و هم در پسران دیده شود. با این حال، نحوه بروز علائم، میزان دیده‌شدن آنها و احتمال شناسایی و تشخیص اختلال ممکن است بین دو جنس تفاوت داشته باشد. در بسیاری از پسران، رفتارهای بیش‌فعال و تکانشگرانه بیشتر جلب توجه می‌کند؛ در حالی که در برخی دختران، بی‌توجهی، فراموش‌کاری، بی‌نظمی و مشکلات مربوط به مدیریت زمان ممکن است برجسته‌تر باشد. همین تفاوت در ظاهر علائم می‌تواند یکی از دلایلی باشد که ADHD در دختران، به‌ویژه در دوران کودکی، کمتر شناسایی یا دیرتر تشخیص داده شود. البته این به معنای وجود یک الگوی ثابت برای همه دختران یا همه پسران نیست. ADHD در هر فرد می‌تواند ترکیبی متفاوت از علائم بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری ایجاد کند.
با ما همراه باشید، من لونا هستم؛ همراه شما در مسیر آگاهی.
علائم ADHD در دختران چگونه بروز می‌کند؟
در برخی دختران مبتلا به ADHD، علائم بی‌توجهی بیشتر از رفتارهای آشکار بیش‌فعالانه دیده می‌شود. این دختران ممکن است در نگاه دیگران آرام باشند، اما در تمرکز، سازمان‌دهی و مدیریت فعالیت‌های روزمره مشکل داشته باشند. برخی نشانه‌های رایج عبارت‌اند از:
-دشواری در حفظ تمرکز هنگام انجام تکالیف
-فراموش کردن کارها و قرارها
-گم کردن وسایل شخصی
-بی‌دقتی و افزایش اشتباهات
-دشواری در دنبال کردن دستورالعمل‌ها
-نیمه‌کاره گذاشتن فعالیت‌ها
-مشکل در مدیریت زمان و برنامه‌ریزی
-حواس‌پرتی و خیال‌پردازی مکرر
برای مثال، ممکن است یک دانش‌آموز توانایی لازم برای یادگیری درس را داشته باشد، اما تکالیفش را فراموش کند، وسایل مورد نیاز را گم کند یا نتواند یک فعالیت چندمرحله‌ای را به‌موقع تمام کند. البته دختران نیز ممکن است علائم بیش‌فعالی و تکانشگری داشته باشند؛ بنابراین نباید ADHD در دختران را صرفاً با بی‌توجهی یکی دانست. علائم ADHD می‌توانند عمدتاً بی‌توجه، عمدتاً بیش‌فعال-تکانشگر یا ترکیبی باشند.
علائم ADHD در پسران چگونه بروز می‌کند؟
در پسران نیز هر سه گروه اصلی علائم ADHD یعنی بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری ممکن است مشاهده شود. با این حال، رفتارهای بیرونی و مختل‌کننده مانند بی‌قراری، قطع کردن صحبت دیگران، دشواری در انتظار نوبت یا رفتارهای تکانشگرانه ممکن است زودتر توجه والدین و معلمان را جلب کند. برای نمونه، یک کودک ممکن است نتواند مدت زیادی روی صندلی بنشیند، هنگام صحبت دیگران مداخله کند، بدون فکر عمل کند یا به‌دلیل تکانشگری وارد موقعیت‌های پرخطر شود. اما این نکته مهم است که بیش‌فعالی و تکانشگری ویژگی اختصاصی پسران نیستند. دختران نیز می‌توانند همین علائم را داشته باشند و پسران نیز ممکن است بیشتر با مشکلات بی‌توجهی مواجه باشند.
بنابراین جنسیت به‌تنهایی نمی‌تواند الگوی علائم یک فرد را تعیین کند. پژوهش‌های جدید نیز تأکید می‌کنند که اگرچه تفاوت‌هایی بین دختران و پسران مبتلا به ADHD مشاهده شده، اندازه بسیاری از این تفاوت‌ها نسبتاً محدود است.
چرا ADHD در دختران کمتر تشخیص داده می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها، نه لزوماً در خود اختلال، بلکه در شناسایی و تشخیص آن دیده می‌شود. دختری که در کلاس آرام می‌نشیند اما مرتباً حواسش پرت می‌شود، تکالیفش را فراموش می‌کند یا در سازمان‌دهی فعالیت‌ها مشکل دارد، ممکن است بیشتر «بی‌دقت»، «کم‌تمرکز» یا حتی «کم‌تلاش» تلقی شود. در مقابل، رفتارهای آشکار و مختل‌کننده معمولاً سریع‌تر توجه اطرافیان را جلب می‌کنند. راهنمای NICE نیز تأکید می‌کند که ADHD در دختران و زنان کمتر از میزان واقعی شناسایی می‌شود و آنها ممکن است کمتر برای ارزیابی ارجاع داده شوند یا با تشخیص دیگری مواجه شوند.
پژوهش‌های جدید نیز نشان داده‌اند که دختران معمولاً در دوران کودکی کمتر از پسران تشخیص ADHD دریافت می‌کنند و در بسیاری از موارد تشخیص آنها دیرتر انجام می‌شود. عواملی مانند تفاوت در تظاهر علائم، رفتارهای جبرانی و شیوه‌های ارزیابی می‌توانند در این مسئله نقش داشته باشند.
ADHD در دختران و پسران چه تفاوتی در مدرسه دارد؟
ADHD می‌تواند عملکرد تحصیلی دختران و پسران را تحت تأثیر قرار دهد، اما شکل مشکلات ممکن است متفاوت باشد. در برخی دختران، مشکل اصلی ممکن است در تمرکز، سازمان‌دهی، مدیریت زمان و تکمیل تکالیف دیده شود. ممکن است دانش‌آموز درس را بفهمد اما نتواند تکالیف را به‌موقع تحویل دهد یا وسایل مدرسه خود را مرتب نگه دارد.در برخی پسران، علاوه بر مشکلات توجه، رفتارهای تکانشگرانه یا بیش‌فعالانه ممکن است موجب اختلال بیشتر در روند کلاس شود؛ برای مثال، صحبت کردن بدون اجازه، ترک صندلی یا دشواری در رعایت نوبت.
با این حال، این الگوها قطعی نیستند و نمی‌توان بر اساس جنسیت پیش‌بینی کرد که یک کودک دقیقاً چه مشکلاتی خواهد داشت. آنچه اهمیت دارد، بررسی تأثیر علائم بر عملکرد تحصیلی و اجتماعی کودک است.
تفاوت ADHD در دختران و پسران در روابط اجتماعی و هیجانات چیست؟
ADHD می‌تواند بر روابط اجتماعی و تنظیم هیجان نیز اثر بگذارد. برخی افراد مبتلا به ADHD ممکن است در کنترل تکانه، گوش دادن در گفت‌وگو، رعایت نوبت یا حفظ توجه هنگام تعامل با دیگران مشکل داشته باشند. در برخی دختران، مشکلات هیجانی و درونی مانند اضطراب یا افسردگی ممکن است بیشتر مورد توجه قرار گیرد. پژوهش‌ها نیز به تفاوت‌هایی در مشکلات درونی‌سازی‌شده میان دختران و پسران مبتلا به ADHD اشاره کرده‌اند، هرچند این تفاوت‌ها نباید به‌عنوان ویژگی قطعی همه دختران در نظر گرفته شوند.
همچنین تجربه مکرر شکست تحصیلی، فراموش‌کاری، سرزنش یا مقایسه شدن با دیگران می‌تواند بر اعتمادبه‌نفس کودک اثر بگذارد. بنابراین ارزیابی ADHD باید علاوه بر علائم اصلی، وضعیت هیجانی، اجتماعی و عملکرد کلی فرد را نیز در نظر بگیرد.
آیا تشخیص ADHD در دختران و پسران متفاوت است؟
معیارهای اصلی تشخیص ADHD برای دختران و پسران متفاوت نیست. تفاوت اصلی بیشتر در نحوه بروز علائم و احتمال شناسایی آنهاست. تشخیص ADHD نباید صرفاً بر اساس یک پرسشنامه یا مشاهده چند رفتار انجام شود. ارزیابی باید شامل بررسی سابقه رشدی، علائم در موقعیت‌های مختلف، میزان اختلال در عملکرد و احتمال وجود مشکلات دیگری باشد که می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند. بر اساس راهنمای NICE، علائم باید در دست‌کم دو محیط مهم مانند خانه، مدرسه یا محیط اجتماعی مشاهده شوند و موجب اختلال قابل‌توجه در عملکرد فرد شوند. مقیاس‌های درجه‌بندی می‌توانند در ارزیابی کمک‌کننده باشند، اما به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیستند.
CDC نیز تأکید می‌کند که هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص ADHD وجود ندارد و مشکلاتی مانند اختلالات خواب، اضطراب، افسردگی و برخی اختلالات یادگیری می‌توانند علائمی مشابه ADHD ایجاد کنند.
در پایان:
ADHD در دختران و پسران می‌تواند با علائم بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری همراه باشد؛ اما نحوه بروز و دیده‌شدن این علائم همیشه یکسان نیست. در برخی دختران، علائم بی‌توجهی و مشکلات سازمان‌دهی بیشتر به چشم می‌آید و همین موضوع ممکن است باعث شود اختلال دیرتر شناسایی شود. با این حال، نباید تفاوت‌های جنسیتی را به کلیشه تبدیل کرد. هر کودک باید بر اساس الگوی واقعی علائم، سابقه رشدی و میزان تأثیر مشکلات بر زندگی روزمره ارزیابی شود. تشخیص دقیق و به‌موقع می‌تواند مسیر دریافت حمایت‌های مناسب را هموار کند.
اگر درباره علائم ADHD در خود یا فرزندتان نگرانی دارید، کارشناسان ما آماده‌اند تا با ارائه خدمات تخصصی روان‌شناختی، در مسیر شناخت دقیق‌تر مشکلات و انتخاب راهکار مناسب همراه شما باشند. برای دریافت مشاوره با ما در تماس باشید. 🌱
منابع:
Babinski, D. E. (2024). Sex differences in ADHD: Review and priorities for future research. Current Psychiatry Reports, 26(4), 151–156.
Martin, J. (2024). Why are females less likely to be diagnosed with ADHD in childhood than males? The Lancet Psychiatry, 11(4), 303–310.
National Institute for Health and Care Excellence. (2018, updated 2019). Attention deficit hyperactivity disorder: Diagnosis and management (NICE Guideline NG87(.
Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Diagnosing ADHD.