اوتیسم خفیف چیست؟ آشنایی با سندرم آسپرگر و تفاوت آن با اختلال طیف اوتیسم

What Is Mild Autism? Understanding Asperger Syndrome and How It Differs from Autism Spectrum Disorder

بسیاری از والدین پس از مشاهده برخی تفاوت‌های رفتاری یا اجتماعی در فرزند خود، با این سؤال روبه‌رو می‌شوند که «آیا فرزندم اوتیسم خفیف دارد؟». از طرفی، هنوز هم نام سندرم آسپرگر در بسیاری از کتاب‌ها، فیلم‌ها و گفت‌وگوها شنیده می‌شود و این تصور را ایجاد می‌کند که آسپرگر با اوتیسم تفاوت دارد. اما آیا این اصطلاحات هنوز از نظر علمی معتبر هستند؟

پاسخ این سؤال چندان ساده نیست. در سال‌های اخیر، با پیشرفت پژوهش‌ها، نگاه متخصصان به اختلال طیف اوتیسم تغییر کرده است. امروزه مشخص شده که اوتیسم مجموعه‌ای از ویژگی‌های رشدی و عصبی است که می‌تواند در افراد مختلف با شدت‌ها و شکل‌های متفاوتی ظاهر شود. به همین دلیل، اصطلاحاتی مانند «اوتیسم خفیف» یا «سندرم آسپرگر» دیگر مانند گذشته به‌عنوان تشخیص‌های مستقل استفاده نمی‌شوند، هرچند همچنان در میان مردم رایج هستند.

در این مقاله بررسی می‌کنیم منظور از اوتیسم خفیف چیست، سندرم آسپرگر چه جایگاهی در علم امروز دارد و چرا متخصصان اکنون از اصطلاح «اختلال طیف اوتیسم» و سطوح مختلف حمایت استفاده می‌کنند. با ما همراه باشید، من لونا هستم؛ همراه شما در مسیر آگاهی.

 

آیا «اوتیسم خفیف» یک تشخیص پزشکی است؟

اگرچه اصطلاح اوتیسم خفیف در میان خانواده‌ها و حتی برخی رسانه‌ها بسیار رایج است، اما در نظام‌های تشخیصی جدید پزشکی چنین تشخیصی وجود ندارد. در راهنمای تشخیصی انجمن روان‌پزشکی آمریکا (DSM-5-TR)، همه افرادی که ویژگی‌های اصلی اوتیسم را دارند، تحت عنوان اختلال طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorder) طبقه‌بندی می‌شوند.

علت این تغییر، نتایج پژوهش‌هایی بود که نشان داد مرز مشخصی میان انواع مختلف اوتیسم وجود ندارد. برای مثال، ممکن بود دو کودک هر دو تشخیص آسپرگر دریافت کنند، اما توانایی‌های اجتماعی، زبانی و رفتاری آن‌ها تفاوت قابل توجهی با یکدیگر داشته باشد. به همین دلیل، متخصصان به جای استفاده از چند عنوان تشخیصی مختلف، شدت علائم و میزان حمایت مورد نیاز هر فرد را ارزیابی می‌کنند.

بنابراین، وقتی گفته می‌شود فردی اوتیسم خفیف دارد، معمولاً منظور این است که او نسبت به بسیاری از افراد دیگر در طیف اوتیسم، استقلال بیشتری دارد و برای انجام فعالیت‌های روزمره به حمایت کمتری نیاز دارد. اما این موضوع به معنای نداشتن مشکل نیست. این افراد ممکن است همچنان در برقراری روابط اجتماعی، درک کنایه و زبان بدن، پذیرش تغییرات یا مدیریت موقعیت‌های جدید با دشواری‌هایی روبه‌رو باشند.

سندرم آسپرگر چه بود و چرا حذف شد؟

سندرم آسپرگر تا سال ۲۰۱۳ یکی از تشخیص‌های رسمی در طبقه‌بندی اختلالات نافذ رشد بود. ویژگی اصلی این افراد آن بود که معمولاً هوش طبیعی یا بالاتر از متوسط داشتند و برخلاف بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم، تأخیر قابل توجهی در رشد زبان مشاهده نمی‌شد. با این حال، در برقراری ارتباط اجتماعی، درک احساسات دیگران، استفاده از زبان بدن و ایجاد روابط دوستانه با چالش‌هایی روبه‌رو بودند.

یکی دیگر از ویژگی‌های رایج این افراد، داشتن علایق بسیار محدود اما عمیق بود. ممکن بود ساعت‌ها درباره یک موضوع خاص مانند نجوم، نقشه‌ها، قطارها، رایانه یا دایناسورها مطالعه کنند و اطلاعاتی بسیار فراتر از همسالان خود داشته باشند، اما در یک گفت‌وگوی ساده یا درک قواعد نانوشته روابط اجتماعی دچار مشکل شوند.

با افزایش مطالعات، مشخص شد که تفاوت سندرم آسپرگر با سایر انواع اوتیسم آن‌قدر روشن نیست که بتوان آن را یک اختلال جداگانه دانست. به همین دلیل، از سال ۲۰۱۳ این تشخیص حذف شد و افرادی که پیش‌تر سندرم آسپرگر تشخیص داده می‌شدند، امروزه معمولاً در گروه اختلال طیف اوتیسم سطح یک قرار می‌گیرند.

این تغییر به معنای نادیده گرفتن توانایی‌های این افراد نیست، بلکه نشان می‌دهد آن‌ها نیز بخشی از طیف اوتیسم هستند و ممکن است، با وجود هوش و توانایی‌های شناختی مناسب، در برخی جنبه‌های زندگی روزمره به حمایت تخصصی نیاز داشته باشند.

سطح یک اختلال طیف اوتیسم به چه معناست؟

پس از حذف تشخیص سندرم آسپرگر، متخصصان برای توصیف نیازهای افراد دارای اختلال طیف اوتیسم، از سه سطح حمایت استفاده کردند. این سطوح، میزان کمک مورد نیاز فرد را در زندگی روزمره نشان می‌دهند و به هیچ وجه بیانگر هوش، استعداد یا ارزشمندی او نیستند.

افرادی که در سطح یک اختلال طیف اوتیسم قرار می‌گیرند، معمولاً بدون دریافت حمایت، در تعاملات اجتماعی با دشواری‌هایی روبه‌رو می‌شوند. آن‌ها ممکن است در آغاز یا ادامه گفت‌وگو، درک کنایه، زبان بدن، حالات چهره یا تغییر موضوع صحبت دچار مشکل شوند. همچنین تغییر برنامه‌های روزانه یا قرار گرفتن در موقعیت‌های پیش‌بینی‌نشده می‌تواند برایشان استرس‌زا باشد.

با این حال، بسیاری از این افراد تحصیل می‌کنند، شغل دارند، زندگی مستقل تشکیل می‌دهند و در صورت دریافت آموزش و حمایت مناسب، توانایی‌های خود را به‌خوبی به کار می‌گیرند. به همین دلیل، متخصصان تأکید می‌کنند که نباید توانایی‌های یک فرد را تنها بر اساس تشخیص او قضاوت کرد.

آیا افراد مبتلا به آسپرگر هوش بالایی دارند؟

یکی از باورهای رایج این است که همه افرادی که در گذشته با عنوان سندرم آسپرگر شناخته می‌شدند، هوش بسیار بالایی دارند. این تصور از نظر علمی دقیق نیست.

بهره هوشی در افراد دارای اختلال طیف اوتیسم، مانند سایر افراد جامعه، طیف گسترده‌ای دارد. برخی هوش بالاتر از متوسط دارند، برخی هوش متوسط و گروهی نیز ممکن است هم‌زمان با ناتوانی ذهنی زندگی کنند. بنابراین، هوش بالا یکی از معیارهای تشخیص آسپرگر نبوده و نیست.

آنچه بیشتر در این افراد دیده می‌شود، علاقه عمیق و تمرکز طولانی‌مدت روی موضوعات خاص است. این ویژگی گاهی باعث می‌شود در یک زمینه مشخص، دانش یا مهارت چشمگیری به دست آورند. البته همه افراد دارای اوتیسم چنین علایق یا استعدادهایی ندارند و نباید انتظار داشت هر فرد مبتلا به اوتیسم در یک حوزه «نابغه» باشد.

چه زمانی باید برای ارزیابی مراجعه کرد؟

گاهی والدین تصور می‌کنند اگر کودک صحبت می‌کند یا عملکرد تحصیلی مناسبی دارد، دیگر احتمال اوتیسم وجود ندارد. در حالی که برخی کودکان، به‌ویژه آن‌هایی که امروزه در سطح یک اختلال طیف اوتیسم قرار می‌گیرند، ممکن است تا سال‌های پیش از دبستان یا حتی دوران مدرسه تشخیص داده نشوند.

اگر کودکی در برقراری دوستی، درک احساسات دیگران، رعایت نوبت در گفت‌وگو، پذیرش تغییرات یا درک نشانه‌های غیرکلامی با مشکل روبه‌رو باشد، بهتر است توسط متخصص ارزیابی شود. تشخیص زودهنگام می‌تواند به کودک کمک کند مهارت‌های ارتباطی، اجتماعی و سازگاری خود را بهتر تقویت کند.

در پایان:

اصطلاح اوتیسم خفیف همچنان در میان مردم رایج است، اما در طبقه‌بندی‌های علمی جدید، تشخیص مستقلی با این نام وجود ندارد. همچنین سندرم آسپرگر نیز دیگر به‌عنوان یک اختلال جداگانه شناخته نمی‌شود و امروزه در گروه اختلال طیف اوتیسم قرار می‌گیرد.

آنچه بیش از نام تشخیص اهمیت دارد، شناخت توانایی‌ها، چالش‌ها و نیازهای هر فرد است. دو کودک که هر دو در طیف اوتیسم قرار دارند، ممکن است مسیر رشد و نیازهای کاملاً متفاوتی داشته باشند. به همین دلیل، ارزیابی تخصصی و برنامه‌ریزی متناسب با ویژگی‌های هر کودک، نقش مهم‌تری از استفاده از برچسب‌هایی مانند «خفیف» یا «شدید» دارد.

تشخیص زودهنگام و دریافت راهنمایی تخصصی، می‌تواند نقش مهمی در آینده کودک داشته باشد. اگر درباره رشد، رفتار یا علائم فرزندتان نگرانی دارید، کارشناسان ما آماده‌اند تا با ارزیابی تخصصی و مشاوره علمی، شما را در انتخاب بهترین مسیر همراهی کنند. با ما در تماس باشيد.

منابع:

‏American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR).

‏Lord, C., Brugha, T. S., Charman, T., et al. (2020). Autism spectrum disorder. Nature Reviews Disease Primers, 6(1), 5.

‏National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2021). Autism spectrum disorder in under 19s: recognition, referral and diagnosis (CG128).